کدخوانی شیلنگ صنعتی | علائم، سایز و استانداردها

اگر روی بدنه یک شیلنگ فقط چند عدد، یک استاندارد و نام سازنده باقی مانده باشد، وسوسه‌انگیز است که همان‌ها را برای خرید شیلنگ جایگزین ارسال کنید. مشکل اینجاست که در شیلنگ صنعتی، یک عدد می‌تواند قطر داخلی باشد، در تیوب پنوماتیک همان عدد ممکن است قطر خارجی را نشان دهد و عبارتی مثل 2SN یا 4SH هم بدون دانستن سایز و سری دقیق، فشار قابل‌تحمل شیلنگ را مشخص نمی‌کند.

مارکینگ روی شیلنگ نقطه شروع شناسایی است، نه تمام مشخصات آن.

نوشته‌های روی بدنه می‌توانند خانواده محصول، قطر، فشار کاری، استاندارد، تاریخ تولید، ویژگی الکتریکی و حتی محدودیت کاربرد را مشخص کنند؛ اما سازندگان الزاماً از یک الگوی یکسان استفاده نمی‌کنند. بنابراین اگر عبارتی روی شیلنگ دیده نمی‌شود، نمی‌توان نتیجه گرفت آن ویژگی وجود ندارد یا ندارد؛ شماره فنی و دیتاشیت همان سری همچنان مرجع اصلی تصمیم‌گیری هستند.

این موضوع فقط برای شیلنگ هیدرولیک مهم نیست. در شیلنگ بخار، مواد شیمیایی، غذایی، پنوماتیک، مکش و دهش یا سندبلاست، اشتباه در خواندن یک علامت می‌تواند از سفارش یک سایز اشتباه تا انتخاب شیلنگی نامناسب برای فشار، دما یا سیال منجر شود.

چه اطلاعاتی روی شیلنگ صنعتی درج می‌شود؟

اولین کاری که هنگام کدخوانی شیلنگ باید انجام دهید این نیست که دنبال یک عدد خاص بگردید؛ باید مشخص کنید هر بخش از مارکینگ دقیقاً به چه چیزی اشاره دارد.

دو بخش معمولاً بیشترین ارزش را برای شناسایی دارند: نام سازنده و Series.

اگر شماره سری دقیق سالم مانده باشد، معمولاً می‌توان مستقیم به دیتاشیت همان محصول رسید و از حدس‌زدن درباره فشار، متریال یا کاربرد جلوگیری کرد.

کدخوانی شیلنگ هیدرولیک

روی یک شیلنگ هیدرولیک ممکن است عباراتی مانند این‌ها دیده شود:

• SAE 100R1، 100R2، 100R12، 100R13 یا 100R15

• EN 853 1SN یا 2SN

• EN 857 1SC یا 2SC

• EN 856

• ISO 3862 و علائمی مانند 4SP یا 4SH

• کلاس‌های فشار ISO 18752

• Dash Size

• فشار کاری

• تاریخ تولید

اینجا یکی از اشتباه‌های متداول این است که فقط استاندارد روی شیلنگ خوانده شود و همان برای سفارش کافی در نظر گرفته شود.

مثلاً 2SN معمولاً به خانواده‌ای از شیلنگ‌های هیدرولیک با دو لایه سیم‌بافت اشاره دارد، اما این عبارت به شما نمی‌گوید هر سایز از آن چه فشار کاری دارد. فشار قابل‌تحمل با قطر شیلنگ تغییر می‌کند و باید از جدول همان سری بررسی شود.

در ISO 18752 نیز منطق طبقه‌بندی متفاوت است و شیلنگ‌ها در کلاس‌های فشار تعریف می‌شوند که برای سایزهای تحت پوشش، فشار کاری بیشینه مشخصی دارند.

همین نکته درباره 4SP و 4SH هم صدق می‌کند.

دیدن عدد 4 نباید باعث شود نتیجه بگیریم این دو شیلنگ صرفاً «چهارلایه» هستند و تفاوت دیگری ندارند. ساختار، ابعاد، محدوده فشار و محدودیت‌های هر نوع باید از استاندارد و دیتاشیت همان سازنده بررسی شود.

Dash Size شیلنگ هیدرولیک چگونه خوانده می‌شود؟

در بسیاری از شیلنگ‌های هیدرولیک، Dash Size قطر داخلی اسمی را بر مبنای شانزدهم اینچ نشان می‌دهد.

برای مثال:

• -4 = 4/16 اینچ = 1/4 اینچ

• -6 = 6/16 اینچ = 3/8 اینچ

• -8 = 8/16 اینچ = 1/2 اینچ

• -12 = 12/16 اینچ = 3/4 اینچ

• -16 = 16/16 اینچ = 1 اینچ

اما Dash Size را با اندازه همه اجزای مجموعه اشتباه نگیرید.

-8 به این معنی نیست که قطر خارجی شیلنگ، رزوه اتصال یا قطر پرس نیز نیم اینچ است. این اعداد باید جداگانه از جدول شیلنگ و اتصال بررسی شوند.

همین تفاوت کوچک در زمان سفارش بسیار مهم است؛ چون ممکن است خود شیلنگ از نظر ID درست انتخاب شود، اما اتصال یا Ferrule انتخاب‌شده با OD آن سری سازگار نباشد.

کدخوانی شیلنگ بخار

روی شیلنگ بخار معمولاً باید دنبال اطلاعاتی مانند این موارد باشید:

• عبارت Steam

• استاندارد محصول

• Type

• فشار کاری

• حداکثر دمای مجاز

• قطر داخلی

• نام سری

• سازنده

• تاریخ یا Batch تولید

در شیلنگ بخار، فقط عبارت Steam Hose برای تصمیم‌گیری کافی نیست.

ممکن است دو شیلنگ هر دو برای بخار ساخته شده باشند اما از نظر فشار، دمای مجاز یا نوع بخار شرایط کاملاً متفاوتی داشته باشند.

در استاندارد ISO 6134، شیلنگ‌های مربوط به بخار اشباع و کندانس داغ بر اساس کلاس و شرایط کاری تفکیک می‌شوند. این طبقه‌بندی به این معنی نیست که هر شیلنگ بخار را می‌توان برای بخار فوق‌گرم نیز استفاده کرد.

اگر سرویس شما Superheated Steam است، همان نقطه‌ای است که باید از خواندن ساده مارکینگ عبور کنید و مستقیماً سراغ محدودیت دمایی و دستورالعمل سازنده بروید.

در چنین کاربردی، «تحمل کردن» شیلنگ و «مجاز بودن استفاده مستمر» دو مفهوم متفاوت‌اند.

کدخوانی شیلنگ مواد شیمیایی

در شیلنگ مواد شیمیایی، Series معمولاً از عبارت عمومی Chemical Hose ارزش بیشتری دارد.

روی بدنه یا دیتاشیت ممکن است اطلاعاتی مانند این موارد دیده شود:

• جنس لاینر مانند EPDM، UHMWPE یا PTFE

• استاندارد EN 12115

• فشار کاری

• قطر داخلی

• مناسب بودن برای مکش یا دهش

• ویژگی الکتریکی

• تاریخ تولید

اما مهم‌ترین نکته این است:

Chemical Hose یعنی «شیلنگ مخصوص یک محدوده مشخص از مواد شیمیایی»، نه «شیلنگ مناسب تمام مواد شیمیایی».

ممکن است یک لاینر در برابر یک اسید عملکرد مناسبی داشته باشد اما در تماس با یک حلال خاص انتخاب مناسبی نباشد. حتی همان ماده شیمیایی نیز با افزایش غلظت یا دما می‌تواند رفتار متفاوتی ایجاد کند.

بنابراین Series شیلنگ باید در Chemical Compatibility Chart همان سازنده و برای سه پارامتر مشخص بررسی شود:

نوع سیال، غلظت و دمای واقعی کار.

اگر سیال قابل‌اشتعال است، یک موضوع دیگر هم اضافه می‌شود: رفتار الکتریکی مجموعه.

در این شرایط فقط دیدن عبارت Conductive یا Antistatic روی شیلنگ کافی نیست؛ مقاومت الکتریکی، اتصال دو سر و روش Bonding مجموعه باید با شرایط پروژه مطابقت داشته باشد.

کدخوانی شیلنگ غذایی

ظاهر تمیز یک شیلنگ هیچ چیزی را درباره Food Grade بودن آن ثابت نمی‌کند.

سفید بودن، شفاف بودن یا صاف بودن سطح داخلی شاید در بسیاری از شیلنگ‌های غذایی دیده شود، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی معیار تأیید تماس با ماده غذایی نیستند.

روی بدنه یا دیتاشیت ممکن است عباراتی مانند این موارد دیده شود:

• Food Grade

• FDA 21 CFR 177.2600

• EC 1935/2004

• EU 10/2011

• Phthalate Free

• محدودیت نوع ماده غذایی

• دمای شست‌وشو

• محدودیت CIP

یکی از نکاتی که هنگام خرید باید جدی گرفته شود، نحوه استفاده از عبارت FDA است.

وجود FDA روی مشخصات محصول لزوماً به معنی وجود یک «گواهی عمومی FDA برای کل شیلنگ» نیست. معمولاً سازنده به انطباق متریال مربوط با بخش مشخصی از مقررات اشاره می‌کند.

مثلاً 21 CFR 177.2600 الزامات مربوط به مواد لاستیکی با استفاده تکرارشونده را پوشش می‌دهد.

بنابراین برای یک خط غذایی، فقط دنبال عبارت Food Grade نباشید. نوع محصول، سیال، دمای تماس و روش شست‌وشوی واقعی خط را نیز با محدودیت‌های همان سری تطبیق دهید.

کدخوانی تیوب و شیلنگ پنوماتیک

اینجا یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های سایزبندی اتفاق می‌افتد.

در بسیاری از شیلنگ‌های صنعتی، سایز بر اساس قطر داخلی تعریف می‌شود؛ اما در تیوب‌های پنوماتیک، سایز اغلب با قطر خارجی شناخته می‌شود.

برای مثال:

• 6×4 میلی‌متر: OD برابر ۶ و ID برابر ۴ میلی‌متر

• 8×5 میلی‌متر: OD برابر ۸ و ID برابر ۵ میلی‌متر

• 10×6.5 میلی‌متر: ابعاد طبق سری سازنده

بنابراین اگر کسی فقط بگوید «شیلنگ ۸ میلی‌متر می‌خواهم»، هنوز اطلاعات کافی برای سفارش نداریم.

در یک سیستم پنوماتیک، ۸ میلی‌متر ممکن است به OD اشاره کند؛ در حالی‌که در یک شیلنگ صنعتی دیگر همان عدد ممکن است ID باشد.

در انتخاب تیوب پنوماتیک باید علاوه بر سایز، این موارد هم بررسی شوند:

• جنس PU، PA، PE یا PTFE

• تلرانس قطر خارجی

• فشار کاری در دمای واقعی

• حداقل شعاع خمش

• سازگاری با Push-in Fitting

در اتصالات Push-in حتی اختلاف کوچک OD یا تلرانس نامناسب می‌تواند روی آب‌بندی و نگه‌داشتن تیوب اثر بگذارد.

کدخوانی شیلنگ سندبلاست و ضدسایش

در شیلنگ سندبلاست، مقاومت در برابر سایش بخش مهمی از انتخاب است؛ اما یک عدد آزمایشگاهی به‌تنهایی عمر واقعی شیلنگ را پیش‌بینی نمی‌کند.

مارکینگ معمولاً می‌تواند شامل این موارد باشد:

• نام سری

• قطر داخلی

• فشار کاری

• ویژگی الکتریکی

• سازنده

عبارت‌هایی مانند:

Antistatic

Conductive

Electrical Resistance

فقط زمانی ارزش فنی واقعی دارند که مقدار مقاومت و روش آزمون نیز در دیتاشیت مشخص شده باشد.

همین احتیاط درباره Abrasion Resistance نیز لازم است.

ممکن است سازنده عددی حاصل از یک آزمون استاندارد سایش ارائه کند، اما این عدد را نباید مستقیماً به «چند ماه عمر در معدن» یا «چند ساعت کار در سندبلاست» تبدیل کرد.

شرایط واقعی شامل جنس ذرات، اندازه ذرات، سرعت جریان، زاویه خم، فشار و حتی نحوه نصب شیلنگ است.

آزمون استاندارد می‌تواند دو متریال را تحت شرایط کنترل‌شده با هم مقایسه کند؛ محیط کار شما شرایط کنترل‌شده آزمایشگاه نیست.

اگر نوشته روی شیلنگ پاک شده باشد چه کنیم؟

این بخش دقیقاً جایی است که بهتر است به‌جای حدس‌زدن برند و Series، اطلاعات کاربرد را از نو جمع کنید.

برای شناسایی اولیه این موارد را ثبت کنید:

• قطر داخلی

• قطر خارجی

• طول کل

• نوع اتصال‌های دو سر

• اندازه اتصال‌ها

• جنس ظاهری تیوب

• جنس و وضعیت پوشش

• نوع تقویت قابل مشاهده

• سیال عبوری

• فشار کاری

• دمای کار

• مکش یا دهش بودن خط

• میزان خمش و حرکت

• عکس کامل محل نصب

• عکس نزدیک از اتصال‌ها

اگر حتی بخشی از نوشته قبلی باقی مانده است، از همان قسمت هم عکس واضح بگیرید. چند حرف از نام Series گاهی از چند اندازه تقریبی ارزش بیشتری برای شناسایی محصول دارند.

و یک نکته مهم:

برای شیلنگ بخار، مواد شیمیایی یا خطوط فشار بالا، انتخاب صرفاً از روی قطر، رنگ و ظاهر شیلنگ روش قابل‌اعتمادی نیست.

ممکن است دو شیلنگ از بیرون تقریباً یکسان دیده شوند، اما تیوب داخلی، تقویت و محدوده کاری کاملاً متفاوتی داشته باشند.

قبل از سفارش شیلنگ، این چهار مورد را هم بخوانید

اگر بخواهیم کدخوانی شیلنگ صنعتی را به یک روال ساده تبدیل کنیم، بهتر است هر بار چهار سؤال جواب داده شود:

شیلنگ چیست؟
Series و استاندارد.

چه سایزی است؟
ID، OD، DN یا Dash Size.

در چه شرایطی کار می‌کند؟
فشار، دما و نوع سیال.

چه محدودیتی دارد؟
سازگاری شیمیایی، خمش، خواص الکتریکی، نوع اتصال یا الزامات کاربرد.

اگر فقط یکی از این چهار بخش مشخص باشد، هنوز برای انتخاب جایگزین مطمئن زود است.

هدف از خواندن کد روی شیلنگ این نیست که صرفاً معنی چند حرف و عدد را بدانیم؛ هدف این است که از روی آن‌ها به شماره فنی درست برسیم و مطمئن شویم شیلنگ جایگزین از نظر سایز، فشار، دما، سیال و اتصال برای همان سرویس طراحی شده است.