جدول سایز شیلنگ صنعتی؛ تبدیل Dash، DN، اینچ، ID و OD
اگر روی یک شیلنگ عدد -8، DN12 یا 8 mm ببینید، هنوز نمی‌توانید با اطمینان بگویید قطر واقعی آن چقدر است.
مشکل اینجاست که در شیلنگ صنعتی یک عدد می‌تواند به قطر داخلی، قطر خارجی، سایز اسمی یا Dash Size اشاره کند. همین تفاوت ساده یکی از رایج‌ترین دلایل سفارش اشتباه شیلنگ، انتخاب فیتینگ نامناسب و خطا در جایگزینی است.
در بسیاری از شیلنگ‌های صنعتی، ID یا قطر داخلی مهم‌ترین عدد سایز است. در تیوب پنوماتیک معمولاً OD یا قطر خارجی مبنا قرار می‌گیرد. DN نیز یک اندازه اسمی است و الزاماً برابر قطر واقعی نیست.
پس قبل از اینکه عدد را تبدیل کنید، باید اول بفهمید دقیقاً دارید چه چیزی را اندازه می‌گیرید.
تفاوت ID، OD، DN و Dash چیست؟
ID یا Inside Diameter قطر داخلی مسیر عبور سیال است.
OD یا Outside Diameter قطر خارجی شیلنگ یا تیوب است.
Wall Thickness ضخامت دیواره بین ID و OD را مشخص می‌کند.
DN یک اندازه اسمی متریک برای طبقه‌بندی سایز است و همیشه با قطر واقعی برابر نیست.
Dash Size در بسیاری از شیلنگ‌های هیدرولیک، قطر داخلی اسمی را بر اساس شانزدهم اینچ نشان می‌دهد.
برای مثال -8 معمولاً یعنی:
8/16 اینچ = 1/2 اینچ
اما همین عدد به شما نمی‌گوید OD شیلنگ چقدر است.
دو شیلنگ با ID یکسان می‌توانند به دلیل تفاوت در تعداد لایه‌های تقویت، نوع سیم‌بافت، پوشش یا ساختار Compact قطر خارجی کاملاً متفاوتی داشته باشند.
جدول تبدیل Dash Size به اینچ و میلیمتر
Dash | کسر اینچ | قطر اسمی ID | معادل تقریبی |
|---|---|---|---|
-2 | 1/8 | 0.125 in | 3.2 mm |
-3 | 3/16 | 0.1875 in | 4.8 mm |
-4 | 1/4 | 0.25 in | 6.3 mm |
-5 | 5/16 | 0.3125 in | 7.9 mm |
-6 | 3/8 | 0.375 in | 9.5 mm |
-8 | 1/2 | 0.5 in | 12.7 mm |
-10 | 5/8 | 0.625 in | 15.9 mm |
-12 | 3/4 | 0.75 in | 19.1 mm |
-16 | 1 | 1 in | 25.4 mm |
-20 | 1 1/4 | 1.25 in | 31.8 mm |
-24 | 1 1/2 | 1.5 in | 38.1 mm |
-32 | 2 | 2 in | 50.8 mm |
این جدول برای تبدیل اسمی است.
یعنی اگر -8 می‌بینید، می‌توان گفت سایز اسمی حدود نیم اینچ یا ۱۲.۷ میلیمتر است؛ اما برای سفارش نهایی هنوز باید قطر واقعی و تلرانس همان Series را از دیتاشیت بخوانید.
آیا Dash همیشه قطر داخلی شیلنگ است؟
در شیلنگ‌های هیدرولیک معمولاً بله؛ اما این قاعده را نباید به تمام اجزای سیستم تعمیم داد.
همین Dash Size ممکن است روی این موارد هم دیده شود:
فیتینگ
پورت
تیوب
رزوه
اتصال
اما معنای آن الزاماً با Dash شیلنگ یکسان نیست.
مثلاً -8 روی شیلنگ معمولاً به ID اسمی نیم اینچ اشاره می‌کند، اما -8 روی یک اتصال ممکن است به سایز پورت یا سیستم اتصال خاص همان خانواده مربوط باشد.
بنابراین اینکه روی هر دو جزء عدد -8 نوشته شده، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند تمام ابعاد آن‌ها یکسان یا قابل اتصال مستقیم هستند.
تفاوت DN با میلیمتر واقعی چیست؟
DN یعنی Nominal Diameter؛ یعنی قطر اسمی، نه قطر اندازه‌گیری‌شده دقیق.
برای مثال DN10 الزاماً به این معنی نیست که اگر کولیس داخل شیلنگ بگذارید دقیقاً ۱۰ میلیمتر اندازه می‌گیرید.
مقدار واقعی می‌تواند تحت تأثیر این موارد باشد:
استاندارد
ساختار شیلنگ
تلرانس تولید
نوع تقویت
طراحی همان Series
به همین دلیل هنگام جایگزینی شیلنگ بهتر است فقط DN ثبت نشود.
سه عدد ارزش بیشتری دارند:
DN + ID واقعی + OD واقعی
اگر هر سه را داشته باشید، احتمال اشتباه در تطبیق شیلنگ جدید بسیار کمتر میشود.
سایز تیوب پنوماتیک چگونه خوانده میشود؟
اینجا یکی از مهم‌ترین تفاوت‌ها با شیلنگ صنعتی کلاسیک وجود دارد.
در تیوب پنوماتیک معمولاً قطر خارجی اهمیت اصلی دارد، چون Push-in Fitting تیوب را از OD نگه می‌دارد و آب‌بندی می‌کند.
برای مثال:
کد نمونه | OD | ID | توضیح |
|---|---|---|---|
6×4 | 6 mm | 4 mm | مناسب فیتینگ OD 6 |
8×5 | 8 mm | 5 mm | ضخامت دیواره 1.5 mm |
10×8 | 10 mm | 8 mm | فشار وابسته به جنس و Series |
12×8 | 12 mm | 8 mm | OD یکسان همیشه به معنی ID یکسان نیست |
بنابراین اگر کسی فقط بگوید «تیوب ۸ میلیمتر می‌خواهم»، هنوز یک سؤال مهم باقی مانده:
۸ میلیمتر OD یا ID؟
در بسیاری از سیستم‌های پنوماتیک، منظور OD است.
اما در شیلنگ صنعتی، همان عدد ممکن است به ID اشاره کند.
همین تفاوت کوچک می‌تواند باعث شود تیوبی سفارش داده شود که اصلاً داخل Push-in Fitting قرار نگیرد یا به‌درستی آب‌بندی نشود.
آیا ID و OD را می‌توان از روی هم محاسبه کرد؟
فقط وقتی ضخامت دیواره دقیق مشخص باشد.
رابطه هندسی ساده است:
OD = ID + 2 × Wall Thickness
اما در عمل نباید صرفاً بر اساس یک ضخامت فرضی این مقدار را برای سفارش محاسبه کرد.
چون ضخامت دیواره تحت تأثیر ساختار شیلنگ، تقویت و طراحی محصول است.
برای یک شیلنگ هیدرولیک چندلایه، ضخامت پوشش و Reinforcement می‌تواند باعث شود OD نهایی تفاوت قابل‌توجهی با شیلنگ دیگری با همان ID داشته باشد.
پس اگر OD برای فیتینگ، Clamp یا فضای نصب اهمیت دارد، آن را مستقیماً از دیتاشیت یا اندازهگیری واقعی بگیرید.
سایز شیلنگ صنعتی عمومی چگونه اعلام میشود؟
در بسیاری از شیلنگ‌های بخار، آب، سوخت، مواد شیمیایی، غذایی و سندبلاست، سایز بیشتر بر اساس قطر داخلی اعلام میشود.
مثلاً:
1/2 اینچ
3/4 اینچ
1 اینچ
1 1/2 اینچ
2 اینچ
اما در بعضی کاربردها OD هم به همان اندازه اهمیت پیدا می‌کند.
به‌خصوص وقتی:
شیلنگ داخل یک فضای محدود عبور می‌کند
Clamp یا بست مشخص دارد
کوپلینگ خاص استفاده میشود
ساختار مارپیچی دارد
باید از داخل Sleeve یا Guide عبور کند
به همین دلیل برای سفارش بهتر است حداقل این چهار مشخصه ثبت شوند:
ID واقعی
OD واقعی
طول مورد نیاز
نوع و سایز اتصال
فقط گفتن «شیلنگ یک اینچ» همیشه برای تأمین دقیق کافی نیست.
چرا قطر داخلی روی افت فشار اثر دارد؟
قطر داخلی فقط یک عدد برای تطبیق فیتینگ نیست؛ مستقیماً روی رفتار جریان اثر می‌گذارد.
اگر دبی ثابت باشد و قطر داخلی کاهش پیدا کند، سرعت سیال افزایش پیدا می‌کند.
نتیجه می‌تواند شامل این موارد باشد:
افزایش افت فشار
افزایش صدا
افزایش گرما
افزایش سایش
افزایش ریسک کاویتاسیون در مکش
بنابراین کوچک‌تر انتخاب کردن شیلنگ فقط به این دلیل که «در فضا جا میشود» تصمیم مناسبی نیست.
سایز باید با توجه به:
دبی
ویسکوزیته
طول مسیر
تعداد زانو و اتصالات
سرعت مجاز جریان
انتخاب شود.
این نکته به‌خصوص در خط مکش اهمیت بیشتری دارد، چون قطر کم می‌تواند افت فشار را افزایش دهد و شرایط مکش را بدتر کند.
آیا می‌توان OD را از Dash Size به دست آورد؟
خیر.
Dash Size در شیلنگ هیدرولیک معمولاً اطلاعاتی درباره ID اسمی می‌دهد؛ اما برای تعیین OD کافی نیست.
OD تحت تأثیر موارد زیر است:
تعداد لایه‌های تقویت
نوع تقویت
سیم‌بافت یا سیم‌مارپیچ
ضخامت پوشش
طراحی Compact یا استاندارد
برای مثال، دو شیلنگ -8 ممکن است هر دو ID اسمی نیم اینچ داشته باشند، اما یکی 2SN و دیگری 4SP باشد.
قطر خارجی، وزن و شعاع خمش آن‌ها می‌تواند کاملاً متفاوت باشد.
پس اگر قرار است شیلنگ داخل یک Clamp، Guide یا فضای محدود نصب شود، Dash Size به‌تنهایی برای انتخاب کافی نیست.
هنگام اندازهگیری شیلنگ فرسوده چه چیزی را باید اندازه بگیریم؟
شیلنگ فرسوده همیشه ابعاد اولیه کارخانه را نشان نمی‌دهد.
فشار، گرما، تورم، له‌شدگی یا سایش می‌توانند شکل آن را تغییر دهند.
برای کاهش خطا:
یک بخش سالم و بدون له‌شدگی را انتخاب کنید.
ID و OD را جداگانه اندازه بگیرید.
از نوشته روی بدنه عکس بگیرید.
سایز اتصال را مستقل از سایز شیلنگ بررسی کنید.
تورم یا تغییر شکل ناشی از کارکرد را در نظر بگیرید.
فقط ظاهر انتهای بریده‌شده را معیار قرار ندهید.
اگر بخشی از مارکینگ هنوز خواناست، همان اطلاعات ممکن است از اندازهگیری یک شیلنگ فرسوده ارزش بیشتری داشته باشد.
کد Series می‌تواند شما را مستقیماً به جدول ابعاد اصلی سازنده برساند.
برای سفارش شیلنگ چه اطلاعاتی ارسال کنیم؟
اگر شیلنگ قدیمی در اختیار شماست و می‌خواهید جایگزین تهیه کنید، بهترین کار این نیست که فقط یک عدد بفرستید.
اطلاعات مفید شامل این موارد است:
برند
Series
Dash یا DN
ID
OD
طول
نوع اتصال دو سر
سایز اتصال
فشار کاری
نوع سیال
عکس مارکینگ بدنه
عکس کامل شیلنگ
این اطلاعات به‌خصوص زمانی مهم‌اند که نوشته شیلنگ ناقص شده یا محصول مشابهی از برند دیگری قرار است جایگزین شود.
یک مثال ساده از اشتباه رایج در سایز
فرض کنید روی یک شیلنگ هیدرولیک -8 دیده‌اید.
این یعنی ID اسمی حدود نیم اینچ است.
اما اگر برای خرید فقط بگویید «شیلنگ نیم اینچ»، هنوز مشخص نیست:
چه استانداردی؟
چه Pressure Rating؟
چه OD؟
چه نوع تقویتی؟
چه فیتینگی؟
چه Series؟
حالا همین «۸ میلیمتر» را در یک تیوب پنوماتیک تصور کنید.
آنجا احتمالاً عدد ۸ به OD اشاره می‌کند.
ظاهر سؤال شبیه است؛ منطق سایزبندی کاملاً متفاوت.
جمع‌بندی
برای تبدیل سایز شیلنگ، اول سیستم اندازه‌گذاری را مشخص کنید و بعد عدد را تبدیل کنید.
Dash معمولاً در شیلنگ هیدرولیک به قطر داخلی اسمی بر اساس شانزدهم اینچ اشاره می‌کند.
DN یک اندازه اسمی است و الزاماً برابر ID واقعی نیست.
ID قطر مسیر عبور سیال است.
OD قطر بیرونی شیلنگ یا تیوب است.
و در تیوب‌های پنوماتیک، معمولاً OD همان عددی است که برای تطبیق با Push-in Fitting اهمیت اصلی دارد.
اگر بخواهیم فقط یک نکته را از این مقاله نگه داریم:
هیچ عدد سایزی را قبل از فهمیدن اینکه ID، OD، DN یا Dash است، برای سفارش تفسیر نکنید.
